Kalkulator słońca
Ile światła dostajesz przez cały rok?
W czerwcu wystarczy 15 minut na balkonie, żeby oczy dostały więcej światła, niż potrzebują. W grudniu kwadrans na dworze daje im zaledwie ułamek tej dawki. Różnica jest tak duża, że trudno ją sobie wyobrazić, dlatego ją policzyliśmy.
Ustaw miejsce, czas na zewnątrz i pogodę, a wykres pokaże, jak zmienia się Twoja dawka światła dzień po dniu, od lata do wiosny, i w których tygodniach zaczyna jej brakować.
Twoja dawka światła w ciągu roku
Latem słońce daje światła z zapasem, zimą mniej, niż potrzebujesz. Wykres pokazuje, ile światła dziennego łapiesz w kolejnych dniach roku: im wyżej pomarańczowa linia, tym więcej go dostajesz, a szary obszar to dni, w których go brakuje. Sprawdź, czym możesz je uzupełnić. Przeczytaj artykuł
Co pokazuje wykres
Pomarańczowa krzywa to światło, które łapiesz na dworze w kolejne dni roku. Zaczyna się w czerwcu, kiedy jest go najwięcej, schodzi w dół przez jesień, dotyka dna w okolicach przesilenia zimowego i wraca do góry wiosną. Każdy jej punkt to jeden dzień i jego dawka światła, czyli jasność pomnożona przez czas, liczona w luksogodzinach.
Przerywana linia to zalecana dzienna dawka: 5 000 luksogodzin. Tyle daje na przykład pół godziny przy lampie o natężeniu 10 000 luksów. Wszystko, co spada pod tę linię, to niedobór, a szary obszar między krzywą a linią pokazuje, ile go jest. Pod wykresem kalkulator zbiera to w jedną liczbę: przez ile tygodni w roku światła jest za mało.
Oś pionowa ma skalę logarytmiczną: każda kolejna linia oznacza dwa razy więcej światła. Dzięki temu zimowe dni, w których różnice idą w setki luksogodzin, są tak samo czytelne jak letnie, kiedy idą w dziesiątki tysięcy. Najedź na wykres albo dotknij go palcem, a zobaczysz dawkę dowolnego dnia.
W pochmurny grudniowy dzień godzina na dworze potrafi dać mniej światła niż kwadrans przy lampie.
Pogoda i czas na zewnątrz
Najwięcej zmienia czas, jaki spędzasz na dworze. Suwak w panelu obok wykresu przesuwa całą krzywą w górę albo w dół: dwa razy dłuższy spacer to dwa razy więcej światła każdego dnia. Wybór miejsca decyduje o tym, jak wysoko wspina się słońce. Im dalej na północ, tym niżej stoi zimą i tym krócej świeci.
Pogodę wybierasz dla całego roku: pełne zachmurzenie, lekkie, czyli przeciętne dla naszego klimatu, albo bezchmurne niebo. Polska jesień i zima to w większości dni pochmurne, więc wariant przeciętny jest najbliżej tego, czego naprawdę doświadczasz, a pełne zachmurzenie pokazuje gorszy scenariusz.
Jak to liczymy
Punktem wyjścia jest wysokość słońca nad horyzontem. Wyznaczamy ją metodami klasycznej astronomii z szerokości geograficznej wybranego miasta albo Twojej okolicy i z dnia roku, który mówi, jak bardzo Ziemia jest akurat nachylona do słońca. Każdy dzień przeliczamy co 15 minut, od wschodu do zachodu.
Z wysokości słońca wynika, ile światła dociera do ziemi. Dla czystego nieba korzystamy ze wzoru Haurwitza z 1945 roku, znanego w meteorologii i przy projektowaniu instalacji fotowoltaicznych. Wpływ chmur liczymy wzorem Kastena i Czeplaka z 1980 roku: przy pełnym zachmurzeniu do ziemi dociera mniej więcej jedna czwarta światła.
Nie całe to światło trafia do oczu. Patrzymy przed siebie, a nie w niebo, więc przyjmujemy, że do oka dociera około 30% światła padającego na ziemię. Z tego powstaje dzienna dawka, którą porównujemy z zalecanymi 5 000 luksogodzin.
Lampa, okulary i światło w domu
Gdy słońce nie wystarcza, można je uzupełnić. Opcja „Dodatkowe światło” dokłada do wykresu wybrane źródło, a kalkulator rysuje je jako złote pasmo nad krzywą słońca. Jest najszersze zimą, bo wtedy dodatkowe światło znaczy najwięcej.
Pełną dzienną dawkę daje pół godziny przy lampie 10 000 luksów albo 20 minut w okularach do światłoterapii. Połowa tego czasu to połowa dawki. Zwykłe oświetlenie w domu czy w biurze wypada skromniej, niż się wydaje: osiem godzin przy około 125 luksach przy oku daje jedną piątą dawki. Przy samym biurku bywa jaśniej, ale w głębi pokoju i wieczorem jest dużo ciemniej.
Pod wykresem kalkulator podpowiada urządzenia pasujące do wybranego źródła. Jeśli przy Twoich ustawieniach niedobór znika, wiesz już, ile czasu dziennie wystarczy.
Na czym się opieramy
- Haurwitz (1945), Insolation in relation to cloudiness and cloud density, Journal of Meteorology - światło przy czystym niebie.
- Kasten, Czeplak (1980), Solar and terrestrial radiation dependent on the amount and type of cloud, Solar Energy - ile światła zabierają chmury.
- Brown i in. (2022), Recommendations for daytime, evening, and nighttime indoor light exposure, PLOS Biology - ile światła potrzebujemy w dzień.
- Pjrek i in. (2020), The efficacy of light therapy in the treatment of seasonal affective disorder, Psychotherapy and Psychosomatics - skuteczność lampy 10 000 luksów.
Kalkulator jest zgodny z aktualną wiedzą o roli światła w życiu człowieka, ale pozostaje naszą próbą zobrazowania tematu: wynik to przybliżony szacunek, a nie porada medyczna. Położenie z przeglądarki, jeśli wybierzesz „Moja lokalizację”, zostaje w niej, jest zaokrąglone do około 10 km i służy tylko do policzenia wysokości słońca. Ikony pogody pochodzą z pakietu Weather serwisu Flaticon.